Пәтерді басқа қаладағы нотариус арқылы сату, сыйға тарту немесе кепілге қою енді мүмкін емес. 2026 жылғы 8 қыркүйектен бастап мұндай мәміле жылжымайтын мүлік орналасқан жер бойынша рәсімделуге тиіс.

Жаңа ереже «Нотариат туралы» заңның 54-бабының 2-1-тармағында бекітілді. Пәтер Алматыда болса, келісімшартты Алматыдағы нотариус куәландырады. Астанада болса, Астана нотариусы рәсімдейді.

Бұрын қалай еді

2021 жылғы 1 шілдеден бастап бүгінге дейін Қазақстанда экстерриториялық қағидат қолданылды: жылжымайтын мүлікке қатысты мәмілені объект қай жерде орналасқанына қарамастан, елдегі кез келген нотариуста рәсімдеуге болатын.

Жылжымайтын мүлік және оған қатысты құқық туралы ақпарат нотариусқа Бірыңғай нотариаттық ақпараттық жүйе (БНАЖ) арқылы қолжетімді болды. Сондықтан тұрғын үй орналасқан қалаға барудың қажеті жоқ еді.

Тараптар әртүрлі қалада болса не істейді

Нотариустар түсіндіргендей, енді екі жолы бар:

  1. Нотариусқа жеке бару.
  2. Өкілге сенімхат рәсімдеу. 
    Сатушы немесе сатып алушы басқа қалада болса, мәмілеге өзі бармай-ақ, оны сенімхат арқылы өкіліне тапсыра алады.

Ипотекалық мәміле ше?

Іс жүзінде жаңа ереже тұрғын үйді ипотекаға сатып алатындар үшін аса маңызды. Мысалы, адам Алматыда немесе Шымкентте тұрады, ал ипотекаға Астанадан пәтер сатып алады. Мәміле жасау үшін ол елордаға баруы керек өйткені пәтер сол жерде орналасқан.

Алайда сатып алушының орнына нотариаттық сенімхат бойынша оның өкілі мәмілеге қатыса алады. Сенімхаттың құны — 2.5 АЕК немесе 10 813 теңге.

Қазақстанда ипотекалық қарыз алушылар үшін нотариуста сатып алу-сату келісімшартын рәсімдеу жеңілдікті тарифпен 4 АЕК (17 300 теңге) тұрады. Негізі бұл қызметтің құны — 12 АЕК (51 900 теңге).

Есеп айырысу қолма-қол ақшасыз жүргізілсе, мәмілені өкіл арқылы рәсімдеу оңай. Ал қолма-қол есеп айырысу кезінде тараптардың жеке қатысуы талап етілуі мүмкін.

Ипотекалық мәміледе бәрі банктің талаптарына байланысты. Сондықтан мәміле жасамас бұрын банк пен нотариустан кімнің қатысуы қажет екенін және қандай құжаттар керегін алдын ала нақтылап алған дұрыс.

Ереже не үшін өзгерді

Заң әзірлеушілердің пікірінше жаңа ереже жылжымайтын мүлікпен жасалатын мәмілелердің қауіпсіздігін арттырып, оларға бақылауды күшейтеді.

Негізгі себептердің қатарында алаяқтық қаупін азайту және «нотариаттық туризммен» күресу де бар.

Тағы бір себеп — нотариустардың жауапкершілігін нақты бөлу. Мәмілені жергілікті маман рәсімдесе, бақылаушы органдарға оның қалай өткенін және неліктен куәландырылғанын тексеру оңайырақ болады.

Заңгер Бақыт Қасымбеков:
— 2021 жылдан бастап жылжымайтын мүлікке қатысты мәмілені елдегі кез келген нотариуста рәсімдеуге рұқсат берілгеннен кейін ірі қалалардың маңындағы аудандардың тұрғындары қалалық нотариустарға жиі жүгіне бастады. Соның салдарынан нотариустарға түсетін жүктеме біркелкі болмады.
Еліміздің әр өңіріндегі жылжымайтын мүліктің өзіндік ерекшеліктері бар. Қалаларда көбіне пәтерлер мен коммерциялық объектілер болса, аудандарда — жер үйлер мен жер телімдері жиі кездеседі. Жергілікті нотариус мұндай мәмілелердің ерекшеліктерін жақсырақ біледі.

Қорытынды: енді нотариус жылжымайтын мүлік орналасқан жерде болуға тиіс. Басқа қалада тұрсаңыз, мәмілеге өзіңіз баруыңыз немесе өкілге сенімхат рәсімдеуіңіз қажет болады.

Пайдалы материалдар:
Нотариуссыз мәміле рәсімдеп, 50 мың теңге үнемдеудің жолы
Қазақстанның әртүрлі қаласында пәтер қанша тұрады
Пәтер саттыңыз: қашан салық төленеді және төленбейді