Биыл 1 шілдеден бастап ипотека беру ережесі өзгереді. Банктер қарыз алушыны қатаң бағалай бастайды, ал мөлшерлеме мен төлем қабілетін есептеу тәсілі де күшейеді.
Себеп — халықтың несие көп рәсімдеп кетті және мөлшерлеме өсті. Қазір банк 20–25 % мөлшерлемемен ипотека береді, бұл қарыз алушы үшін қауіпті.
Сондықтан Ұлттық банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі қарыз бойынша жүктемені азайту және проблема тудыратын несиенің көбеюіне жол бермеу үшін ережені қатаңдатады.

Билік неліктен өзгеріс енгізеді

Билік жаңа ережені былтыр талқылады, бірақ оны енгізу үшін уақыт қажет еді. Қауіпті бағалау тәсілін қайта қарап, қосымша тетіктер әзірлеу керек болды.

Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовтің айтуынша жоғары мөлшерлеме кезінде ипотека «қаржылық тұзаққа» айналуы мүмкін: 10 жылдағы артық төлем пәтер құнын бірнеше есе өсіреді. Сондықтан 1 шілдеден бастап жаңа реттеу жүйесі іске қосылады. Ол нақты әрі қатаң болады.

Ипотека мөлшерлемесі жеке есептеледі

Ең басты өзгеріс — бірыңғай тиімді сыйақы мөлшерлемесінен бас тарту.

Қазір көптеген банк өзгермейтін мөлшерлеме қолданады және ол барлық қарыз алушы үшін бірдей.

Енді ипотека мөлшерлемесі жеке есептеледі және қарыз алушыға байланысты болады.

Мөлшерлемеге мыналар әсер етеді:

  • бастапқы жарна мөлшері,
  • табыс деңгейі,
  • несие тарихы,
  • қарыз жүктемесі,
  • отбасы құрамы.

Кейбір банк мұндай тәсілді қазірдің өзінде қолданып жатыр. Мысалы, кепілге ақша қою арқылы берілетін ипотекада немесе серіктестік бағдарламаларда мөлшерлеме бастапқы жарна мен несие мерзіміне байланысты болады.
Мысалы:

  • қысқа мерзімге (1 жылға дейін) рәсімдегенде және бастапқы жарна 50 %-дан жоғары болса, мөлшерлеме 0.1-7% аралығында болуы мүмкін
  • мерзім ұзарған сайын және бастапқы жарна азайған сайын, мөлшерлеме 10–15% өседі

Банктердің ипотека шарттары туралы толық ақпаратты мына жерден оқыңыз: Жаңа тұрғын үйге арналған ипотека — 2026: барлық банктің шарттары

Клиент сенімді болса, мөлшерлеме төмен болады.
Мысалы, бастапқы жарнасы көп (30% және одан көп), тұрақты табысы бар және басқа несиелері жоқ адамға төмен мөлшерлеме, үлкен сома және ұзақ мерзім сияқты тиімді шарттар бар.
Қарыз жүктемесі жоғары немесе бастапқы жарнасы аз болса, мөлшерлеме өседі немесе несие мүлде берілмеуі мүмкін.

Тек ресми табыс болса ипотека беріледі

Тағы бір маңызды өзгеріс: банктер тек зейнетақы қорына түсетін аударыммен расталған ресми табысты есепке алады.

Табысты растамай немесе қосымша кепіл арқылы ипотека рәсімдеу болмайды.

Қарыз жүктемесін бақылау күшейеді

Қазірдің өзінде қарыз жүктемесі коэффициенті (КЖК) бар: барлық несие бойынша төлем табыстың 50 %-ынан аспауға тиіс.

Шілдеден бастап қосымша көрсеткіш — қарыздың табысқа қатысты коэффициенті (ҚТК) пайда болады.

Ол тек ай сайынғы төлемдерді емес, қарыз алушының жылдық табысына қатысты барлық қарызын есепке алады.

ҚТК адамның жалпы қарыздану деңгейін бағалауға және ай сайынғы жүктемені бағалауға мүмкіндік береді.

Ұлттық банк төрағасының орынбасары Ақылжан Баймағамбетов Krisha.kz үшін түсіндіргендей, ол былай жұмыс істейді:

— Қарыздың табысқа қатысты коэффициенті адам жылдық табысына қарай қанша қарыз ала алатынын көрсетеді.
Жалпы категория бойынша (кепілсіз несие, ипотека және басқа да кепілзатты несие, мысалы автонесиелер) да, сондай-ақ олардың әрқайсысы бойынша да жеке лимит енгізілуі мүмкін.
Билік бұл жүйені 1 шілдеден бастап енгізуді жоспарлап отыр, нақты коэффициент пен мерзімін әлі талқылап жатыр.

Қарыз алушы не істеуі керек

Ипотекаға өтініш бермес бұрын, несие бойынша жүктемесін және несие тарихын бағалауы керек:

  • ұсақ және бөліп төленетін несиелерді жабу және азайту;
  • мүмкіндігінше бастапқы жарнаны көбейту;
  • ресми табысты растау (зейнетақы қорына аударым, салық);
  • өтініш берер алдында жаңа несие алмау.

Қарыз жүктемесі коэффициентін (КЖК) таба алмайсыз, бірақ өзіңіз есептей аласыз.
Формула оңай: барлық ай сайынғы төлемді табысқа бөліп, 100-ге көбейтесіз.

  • 50 %-дан аспауы керек.

Несие тарихын қалай тексеруге болады:
Бірінші кредиттік бюро сайтында;
eGov mobile қосымшасы немесе eGov.kz порталы арқылы.

Қызық болуы мүмкін:
Қазақстанда «Ұмай» және «Жасыл ипотека» іске қосылады: шарттар өзгерді
Жаңа жалға алу ережесі және сот арқылы шығарып жіберу: нарыққа не болады