Жиі кездесетін жағдай: жалға алушы «сәл күте тұрыңыз» деп, кейін төлеймін деп уәде береді, бірақ ақырында төлемді апталап кешіктіреді.

Осы мәселені заңгер Бақыт Қасымбековпен бірге талдап, мұндай жағдайда қанша күту керек және ақшаны жоғалтпау үшін не істеу керек екенін анықтадық.

Жалға алушы төлемді кейінге қалдыруды сұраса қанша күту керек?

Заң бойынша арнайы мерзімі жоқ. Барлығын келісімшарт шешеді.
Келісімшартта 10–14 күннен артық кешіктіру — ереже бұзушылық деп жазылса, жалға беруші құқылы:

  • келісімшартты бұзуға,
  • пәтерді босатуды талап етуге,
  • қарызды өндіріп алуға.

Иесі жалға алушыны тек сот арқылы шығара ала ма?

2026 жылдың 1 шілдесінен бастап пәтер иесі жалға алушыны тұрғын үйден тек сот арқылы шығарады. Бұл ереже енді Конституцияда бар.
Бұл жаңа норма емес. Бұрын осындай ереже Азаматтық кодексте және «Тұрғын үй қатынастары туралы» заңда болған. Қазір тек күшейді.

Жоғарғы сот төрағасы Асламбек Мерғалиевтің айтуынша бұл өзгеріс ең алдымен меншік иелерінің құқығын қорғауға бағытталған. Мысалы, мемлекетке қажет болғанда немесе пәтер несиеге кепіл болған жағдайда тұрғын үйді алып қою.

Толығырақ: Жалға алу және пәтерден шығару — Жоғарғы Сот түсініктеме берді

Барлығын келісімшарт шешеді

Ереже күшейіп, тек сот арқылы пәтерден шығару керек болса да, іс жүзінде бір маңызды нәрсе өзгерген жоқ. Барлығы жалға алу келісімшартына байланысты.
Жалға алушы төлемей қойса немесе хабарласпаса, келісімшарт тез әрі тиімді әрекет етуіңізге көмектеседі.
Сондықтан жалға алу келісімшартын міндетті түрде жасап, барлық шартты нақты жазу керек.

Келісімшартта мыналар міндетті түрде болуға тиіс:

  • төлем кешіктіру мерзімі (мысалы, 10–14 күн);
  • келісімшартты бұзу тәртібі;
  • жалға алушының көшіп кетуіне берілетін уақыт;
  • хабарласпаса не істеу керек;
  • пәтерге кіру (мысалы, ұзақ уақыт төлемесе, құлып кодын ауыстыру).

Келісімшартта алдын ала нақты сценарий жазылуы керек: жалға алушы міндеттерін орындамаса не болады.

1. Нақты мерзім.
Мысалы:

  • 14 күннен асса келісімшарт бұзылады;
  • әр кешіккен күн үшін өсімпұл (мысалы, 1000 тг).

2. Босату мерзімі

  • келісімшарт бұзғаннан кейін — 3 күн ішінде;
  • кілт пен пәтерді тапсыру.

3. Пәтерге кіру
Ұзақ мерзім төлемесе, жалға алушы пәтерге кіре алмайды (мысалы, құлып кодын ауыстыру) деп жазуға болады.

4. Жалға алушының заттары.
Көшкеннен кейін 3 күн ішінде заттарын алып кетпесе:

  • меншік иесі оларды тастауға немесе қарыз белгілі бір сомадан асса сатуға құқылы;
  • жалға алушы бұған алдын ала келісіп, шағымданбайды.

Krisha.kz заңгерлермен бірге жалға алу келісімшартының үлгісін дайындады. Оны жүктеп алып, өзіңізге ыңғайлы етіп өзгерте аласыз:
Жалға алу/беру келісімшарты мен мүлікті қабылдау-тапсыру актісінің үлгісі

Жалға алушы төлемей жатыр: не істеу керек?

Бұл — келісімшарт талаптарын бұзу.
Мұндай жағдайда жалға беруші былай істей алады:

1-қадам. Ауызша ескерту.
Қарыз бар екенін хабарлап, төлеуге 1–3 күн уақыт беріңіз.

2-қадам. Жазбаша хабарлама.

Жауап болмаса: телефонға, электрондық поштаға хабарлама жіберіңіз немесе қағаз түрінде жеке тапсырыңыз.

Хабарламаға міндетті түрде қарыз сомасы мен төлемнің соңғы мерзімін жазыңыз.

3-қадам. Келісімшартты бұзу
Жалға алушы төлемесе, келісімшартты бұзатыныңыз туралы хабарлап, пәтерді босатуды талап етіңіз.
Босатпаса сотқа жүгінесіз.

Сот қалай шығарады?

Жалға беруші:

  • мүлік орналасқан жер бойынша аудандық сотқа талап-арыз береді;
  • мемлекеттік баж төлейді (0.5 АЕК — 2026 жылы 2163 теңге).

Сот істі онлайн қарайды.

Шешім мынадай болуы мүмкін:

  • келісімшартты бұзу;
  • пәтерді босатуды міндеттеу;
  • жалға алушыдан қарыз, айыппұл және басқа шығындарды өндіріп алу.

Соттан кейін де хабарға шықпаса:

  • иесі пәтерге кіреді;
  • мәжбүрлі түрде шығарады;
  • қажет болса, полиция қатысады.

Жалға алушы хабарсыз кетсе

Мұндай да болады, төлемейді, хабарласпайды, пәтерде тұрмайды.

Жағдай қиын, әрекет ету тәртібі ұқсас:

  • жалға алушы жоқ екеніне көз жеткізесіз (хат, көршілердің сөзі);
  • хабарлама жібересіз (пошта, мессенджер арқылы);
  • тапсыру әрекетін тіркеу (видео, куәгерлер).

Келесі қадам — сотқа талап-арыз беру.

Krisha.kz материалын пайдаланғанда бірінші абзацта міндетті түрде сілтеме болуы керек!