Қазақстандағы әрбір азамат тегін жер телімін алуға құқылы. Бірақ іс жүзінде жер алу оңай емес: кезек өте үлкен, бос жер аз, жылдап күтуге тура келеді. Дегенмен халық жер алып жатыр.

Қандай жер телімі беріледі, қалай өтінім беру керек, қандай шектеу бар және басқа да сұрақтарға жауап береміз.

Жер шынымен тегін беріле ме?
Қандай жер телімі беріледі?
Өтінім беру үшін қандай құжаттар керек?
Қалай өтінім беруге болады?
Тіркелген жер маңызды ма?
Бірнеше өңірде кезекке тұруға бола ма?
Қанша уақыт күту керек?
Делдал арқылы жер алу процесін жылдамдатуға бола ма?
ЖТҚ кезегін қалай тексеруге болады?
Жер алғаннан кейін не істеу керек?

Жер шынымен тегін беріле ме?

Иә, бұл рас. Мұндай құқық Жер кодексінің 50-бабында бекітілген. Өтінімді кез келген кәмелетке толған қазақстан азаматы бере алады. Оның жері немесе баспанасы бар ма, жоқ па, маңызды емес.

Қандай жер телімі беріледі?

Жер үш мақсатқа беріледі:

  • Жеке тұрғын үй құрылысы (ЖТҚ) — 10 сотық;
  • Жеке қосалқы шаруашылық (ЖҚШ) — суарылмайтын жерде 25 сотық, суармалы жерде 15 сотыққа дейін;
  • Бау-бақша және саяжай — 12 сотық.

Айырмашылық тек аумағында емес. Ең бастысы — мақсаты.

ЖТҚ — толыққанды тұрғын үй. Үй салуға, тіркеуге отыруға, жерді сатуға немесе ипотека арқылы сатып алуға болады.

ЖҚШ — үй салуға және шаруашылықпен айналысуға болады. Мұндай жер көбіне қала маңында немесе бұрынғы ауылдарда орналасады. Мысалы, Алматыдағы Алатау, Бостандық және Наурызбай аудандарында көп.

Бау-бақша — саяжай. Мұнда тіркеуге отыруға болмайды, ипотека арқылы ала алмайсыз. Тұрақты тұруға қолайсыз.

Өтінім беру үшін қандай құжаттар керек?

Ешқандай құжат қажет емес. Барлығы онлайн жасалады, тек электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) керек.

Қалай өтінім беруге болады?

ЖТҚ үшін арнайы кезек бар. Өтінімді eGov арқылы бересіз, тек ЭЦҚ қажет. Қызмет атауы: «Жеке тұрғын үй құрылысына жер учаскесін (10 сотық жер) алуға кезекті қарау немесе кезекке тұру».

ЖҚШ мен саяжай үшін процесс басқаша. Алдымен жылжымайтын мүліктің бірыңғай мемлекеттік кадастры картасынан бос жерді табу керек. Картаны үлкейтіп, бос жерлерді іздейсіз.

Скриншот жасап, ХҚКО немесе eGov арқылы таңдаған жерге өтініш жібересіз.
Қызмет «Мемлекеттің меншігіндегі жерлерді алу» деп аталады.

Тіркелген жер маңызды ма?

Жоқ. Өтінімді тіркелген жеріңізге қарамастан кез келген өңірге бере аласыз.
Мысалы, Алматы немесе Астанада тұрсаңыз да, Алматы облысына, Ақмола облысына немесе басқа өңірде кезекке тұруға болады.

Бірнеше өңірде кезекке тұруға бола ма?

Иә, болады. Бірақ мемлекет тек тек бір аймақтан жер (кезегі тезірек келген) береді. Қалған өтінім автоматты түрде жойылады.

Қанша уақыт күту керек?

Ұзақ. Кемінде 5–6 жыл, бірақ көбіне 10–15 жыл немесе одан да көп.

Ең ұзын кезек — ЖТҚ бойынша. Қазірдің өзінде 4 миллионнан астам адам кезекте тұр, жыл сайын тек бірнеше мың жер телімі беріледі. Үлкен қалаларда (Астана, Алматы) бос жер жоқ, ол жақтан жер берілмейді.

Себебі заң бойынша жерді тек дайын инфрақұрылым болғанда беру керек. Алдымен су мен электр желісін тарту қажет. Бұл бюджет есебінен жасалады.

Жеке қосалқы шаруашылықта мұндай талап жоқ, бірақ басқа мәселе бар, бос жер табу қиын, әсіресе қала маңында. Көбіне ауылдардан беріледі.

Саяжай көп, бірақ тұрақты тұруға қолайсыз. Жол, коммуникация жоқ және алыста орналасқан.

Кейбір саяжай ауылдарға қосылып, ЖТҚ-ға ауысып жатады, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі.

Делдал арқылы жер алу процесін жылдамдатуға бола ма?

Жоқ. Кезек толықтай электронды. Делдалдар тек ақылы кеңес береді немесе жер іздеуге көмектеседі, бірақ бұл кезектің жылдамдығына әсер етпейді. Ең бастысы олардың көмегімен жер аласыз деп ешкім кепілдік бермейді.

ЖТҚ кезегін қалай тексеруге болады?

Кезекке тұрған болсаңыз, оны eGov немесе БМЖМК арқылы тексере аласыз.
Кезек нөмірін, өтінім берілген күнді және өтінім статусын көруге болады.

Жер алғаннан кейін не істеу керек?

Жер алғаннан кейін бос отырмау қажет. Жерді игеру керек.

ЖТҚ және ЖҚШ болса үй салу керек, саяжайды мақсатына сай пайдалану қажет.

Үй салынғанға және пайдалануға берілгенге дейін жер жалға берілген күйде болады. Үй пайдалануға берілгеннен кейін ғана меншігіңізге өтеді.

Әдетте игеруге 3 жыл беріледі. Нақты мерзім мен талаптарды әкімдік белгілейді. Ештеңе жасамасаңыз, мемлекет жерді қайтарып алады.

Пайдалы материалдар:
Зейнетақы жинағының жеткілікті шегі өседі: қордағы ақшаны алу қиындайды
2026 жылы бастапқы жарнасыз ипотека алуға бола ма
Ипотека рәсімдеу қиындайды: ереже қатаңдайды