Салынып жатқан үйден пәтер сатып алу әрдайым тартымды көрінеді. Объект жаңа болады, ал баға дайын үйге қарағанда төмен болады. Бірақ үлкен қауіп бар: үй салынып бітпесе, ақшаңыз бен пәтеріңізден айырылып қаласыз.

Үлескерді қорғау үшін мемлекет бақылауды күшейтті: онлайн сервистер пайда болды, тек банк арқылы есеп айырысасыз, құрылыс компанияларына талаптар қатаңдады. 2026 жылы құрылыс компаниясынан пәтерді қалай қауіпсіз сатып алуға болатынын қарастырамыз.

1. Үлестік қатысу шартымен ғана сатып алыңыз

Бұл — негізгі ереже.

Үлестік қатысу шарты — үлескердің құқығына кепілдік беретін жалғыз келісімшарт формасы.

Алдын ала, инвестициялық, брондау келісімшарты және т.б. заңсыз.

Құрылыс компаниясы үлестік қатысу шартын емес, басқа құжат ұсынса, жоба қауіпті дегенді білдіреді.

2. Үй қандай схемамен салынып жатқанын біліңіз

Заң бойынша құрылыс компаниясы үш заңды механизм арқылы үлескерлердің ақшасын пайдалана алады:

  1. Қазақстан тұрғын үй компаниясының (ҚТК) кепілдігі.
  2. Екінші деңгейлі банктің қатысуы.
  3. Әкімдіктің рұқсаты.

Құрылыс компаниясы осы механизмдердің бірін де қолданбаса, ол сіздің ақшаңызды заңсыз пайдаланып жатыр.

Үлестік қатысу шарты құрылыс компанияда үй салуға рұқсат құжат бар екенін растайды.

3. Тұрғын үй кешенін тұрғын үй порталы (https://homeportal.kz) арқылы тексеріңіз

Тұрғын үй порталы — құрылыс заңды екенін және құрылыс компаниясының статусын көруге болатын негізгі құрал.

Порталда мынадай ақпаратты көруге болады:

  • үлескердің ақшасын пайдалануға рұқсаты/ ҚТК кепілдігі/банк қатысуы бар ма;
  • ТҮК мекенжайы мен орналасқан жері, параметрлері;
  • құрылыс компаниясы, уәкілетті компания, авторлық қадағалау, инженерлік компания туралы деректер;
  • құрылыс аяқталатын мерзім;
  • сатып алуға болатын пәтерлер саны, әрлеу түрі және т.б.

4. Құрылыс компаниясын тексеріңіз

Құжаттары бар болса да, кіммен мәміле жасап отырғаныңызды білу маңызды. Мыналарды тексеріңіз:

  • Құрылыс тәжірибесі: қанша үй салған және тапсырған.
  • Кешігіп тапсыру: мерзімінде тапсырмаса қауіп бар деген сөз.
  • Сот істері: үлескерлермен даудың болуы — белгі;
  • Компания тарихы: заңды тұлғалардың жиі ауысуы қаржылық проблеманы жасыруы мүмкін.

5. Тек банк арқылы есеп айырысыңыз

2026 жылдың қаңтарынан бастап үлескерлік құрылыста қолма-қол ақшасыз есеп айырысуды бақылау жүйесі іске қосылды.

Схема қарапайым:

  1. Құрылыс компаниясымен үлестік қатысу келісімшартын жасасыңыз.
  2. Келісім Қазреестр жүйесінде тіркеледі.
  3. Ақшаны банк арқылы аударыңыз.
  4. Банк төлемнің тіркелген келісімшартпен байланысы бар екенін тексереді.
  5. Төлем туралы ақпарат жүйеде сақталады.

Ақшаңыз басқа жобаларға емес, тек осы тұрғын үй кешенін салуға кетеді. Жүйеге қазір он банк қосылған, алғашқы есеп айырысу Қазреестр арқылы тексерістен өтті.

Сатып алмай тұрып чек-лист

  • Құрылыс компаниясында рұқсат/кепілдік бар ма, тексеріңіз.
  • Үлестік қатысу келісімшарты жасалып жатқанына көз жеткізіңіз.
  • ТҮК туралы ақпаратты тұрғын үй порталынан қараңыз.
  • Құрылыс компаниясының тәжірибесі мен беделін зерттеңіз.
  • Тек банк арқылы есеп айырысыңыз, қолма-қол ақша пайдаланбаңыз.

Эмоцияға беріліп, төмен бағаға немесе әдемі рендерлерге алданып сатып алмаңыз. Құрылысы жүріп жатқан ТҮК — дайын объект емес, уәде.

Құрылыс компаниясын және тұрғын үй кешенін мұқият тексерсеңіз, дайын болғанын уайымдамай күтесіз.

2025-2026 жылдардағы үлескерлік құрылыстағы негізгі өзгерістер

  1. Бірінші нарықтағы үйді алғанда тек үлестік қатысу шартын жасайсыз. Басқа түрлерінде заңды күші жоқ.
  2. Салынып жатқан тұрғын үй кешенінің жарнамасы қатаңдады. Құрылыс компаниясы тек ҚТК кепілдігі бар, әкімдік рұқсат берген немесе екінші деңгейлі банк қатысқан жобаларды жарнамалай алады.
  3. Салынып жатқан үйдегі пәтерді тек банк арқылы қолма-қол ақшасыз сатып аласыз. Қолма-қол төлем жасауға тыйым салынады.
  4. Құрылыс компаниялары үшін жаңа айыппұлдар пайда болды: 
    — рұқсатсыз/кепілсіз үлескердің ақшасын пайдалану — 750–2000 АЕК; 
    — рұқсаты/кепілдігі жоқ тұрғын үй кешенін жарнамалау — 200–1000 АЕК.

Астана прокуратурасы тұрғындарды салынып жатқан үйден пәтер сатып алғанда сақ болуға шақырады.

Бірінші нарықтағы пәтерді сатып алу кезінде алаяқтар көбейгендіктен, мақала Астана прокуратурасымен бірлесіп жазылған.