Кейінгі кезде сатушылар, әсіресе жасы үлкен адамдар мәміле жасаған соң сот арқылы пәтерін қайтаруға тырысып жатады. Олар алаяқтардың құрбаны болғанын немесе пәтерді сату салдарын түсінбегенін алға тартады. ТМД елдерінде мұндай оқиғаны «Долинаның әсері» деп атай бастады.

Жақында Астанада да осындай жағдай болды. Зейнеткер пәтерін сатып, түскен ақшаны алаяқтарға аударған. Кейін ол пәтерден көшуден бас тартып, мәмілені сотта даулаған. Ақыр соңында сатып алушылар пәтерсіз, бірақ ипотекамен қалған.

Заңгер Бақыт Қасымбеков сот мәмілені не себепті бұзғанын және сатып алушы мұндай қауіпті қалай азайта алатынын түсіндірді.

Сот мәмілені неге бұзды

Бұл жерде сатушының алаяқтарға алданғаны емес, оның денсаулығы негізгі фактор болды.

— Зейнеткер ауратынын дәлелдей алғандықтан сотта жеңді. Сот сараптамасы мәміле жасалған кездегі оның жағдайын анықтай алмады. Алайда туыстары оның кейінгі үш жылда емделіп жүргенін растайтын құжаттарды ұсынды, — деді заңгер.

Оның айтуынша сатушы сотта тек алаяқтардың алдауына сүйенсе, мұны дәлелдеу қиын болар еді:
— Егер ер адам сотта: «Мені алаяқтар алдады, мен адасқан күйде болдым» десе, сотта жеңілер еді. Айырмашылығы мынада: адасу — субъективті себеп, ал ауру — объективті себеп.

Яғни алаяқтардың алдау мәмілені міндетті түрде бұзбайды. Сот істің барлық мән-жайын қарайды.

Нотариус мұндай даудан қорғай ала ма

Нотариус мәмілеге қатысушылардың құжаттары мен жеке басын тексереді. Бірақ сатушының медициналық тарихын көре алмайды, өйткені бұл — дәрігер құпиясы.

Әдетте мәмілемен үш жыл ішінде келіспеуге болады. Нақты мерзім істің мән-жайына байланысты.

Сақтандыру қорғай ала ма?

Ипотека рәсімдегенде банк пәтерді, мысалы, өрт, су басу және басқа қауіптен сақтандыруды талап етеді. Осылайша банк кепілдегі мүлкін қорғайды.

Титулдық сақтандыру — басқа нәрсе. Ол меншік құқығын қорғайды және сатып алушының қалауы бойынша рәсімделеді.

Бірақ мәмілемен келіспеген жағдайда мұндай сақтандыру көмектесе ме, жоқ па, сақтандыру келісімшартының талаптарына байланысты. Сондықтан пәтер сатып алар алдында сақтандыру компаниясынан шарт талаптарын нақтылап, заңгермен кеңескен жөн. Күмән сейілмесе, мәміледен бас тартқан дұрыс.

Мәміле алдында нені тексеру керек — заңгердің кеңесі

Сатушының жасы мәмілеге қауіпті емес. Бірақ жасы үлкен адамнан пәтер сатып алғанда, пәтер не үшін сатылып жатқанына мұқият назар аударған жөн.
1. Сатушымен сөйлесіңіз. Мынаны сұраңыз:

  • пәтерді не үшін сатып жатыр;
  • қайда көшеді;
  • қай жерде тұрады;
  • ақшаны неге жұмсамақ;
  • пәтердің сатылатынын туыстары біле ме.

Сатушы не сатып жатқанын және жоспарын сабырлы түрде түсіндіре алуы керек.

2. Күмәнді жағдайларға назар аударыңыз.
Баға мен мәміле талаптарын шатастыру, қарама-қайшы жауаптар, асығыстық, белгісіз «кеңесшілер» және ақшаны бөгде адамдарға аудару туралы әңгіме сақ болуға себеп болуы керек.
«Сізді ешкім алдап жатқан жоқ па?» деп тікелей сұрамаған жөн. Оның орнына сатушыдан пәтерді не үшін сататынын және мәміледен кейін не істейтінін өзі айтып беруін сұраңыз.

3. Туыстарымен сөйлесіңіз.
Балалары немесе басқа жақындары пәтердің сатылатынын білсе, оларды мәмілеге шақыруға болады.
Бұл сот дауы туындамайтынына кепілдік бермейді, бірақ туыстарының пәтер сатылатынынан хабардар екенін түсінуге көмектеседі.

4. Күмән болса, сатушының жағдайын тексеріңіз.
Заңгер сатушы психоневрологиялық есепте тұрмайтыны туралы анықтама және мәміле жасалған күнге психиатрдың қорытындысын сұрауды ұсынады. Мүмкіндік болса, мұны тәжірибелі әрі беделі жақсы маманнан алған жөн.

5. Пәтерді тексеріңіз.
Құжаттарды, меншік құқығының ауысу тарихын және ауыртпалықтардың бар-жоғын тексеріңіз.

Пәтер сатып алар алдында нені тексеру керек

Қауіпті толық жою мүмкін емес

Нотариус, медициналық анықтама және туыстарының мәмілеге қатысуы 100 пайыз қорғаныс бермейді. Бірақ қауіпті азайтуға болады: асықпай, сұрақтар қойып, сатушы мен пәтерді мұқият тексеру қажет.

Күмән әлі болса, мәміле жасамас бұрын заңгермен кеңескен жөн. Егер ол мәміленің қауіпсіз екенін растай алмаса, пәтерді сатып алудан бас тартқан дұрыс.

Пайдалы материалдар:
Қазақстанда тұрғын үй нарығы бәсеңдеді
Мәмілені сенімхат арқылы қалай рәсімдеуге болады