Мемлекеттен қалай үй алуға болады: жаңа кезек және оның ережелері
Биыл 24 мамырдан бастап Қазақстанда тұрғын үй кезегіне қою ережесі толығымен өзгереді. Оны енді Отбасы банк қадағалайды.
Оқырманның көкейіндегі бірқатар сауалға жауап береміз.
Жиі қойылатын сұрақтар:
— Тұрғын үй кезегіне тұру не береді?
— Тұрғын үй кезегінде неше жыл тұру қажет?
— Тезірек баспаналы болудың жолы бар ма?
— Жаңа жүйе қашан күшіне енеді?
— Ескі және жаңа жүйенің айырмашылығы неде?
— Қазір кезекте тұрсам, 24 мамырға дейін бірдеңе істеу керек пе?
— 24 мамырдан бастап кім кезекке тұра алады?
— Тұрғын үй кезегіне тұру үшін қандай шарттарды орындау қажет?
— Қандай құжаттар керек?
— Кімнің өтініші қабылданбайды?
— Банк тұрғын үйді қалай үлестіреді?
— Толық емес отбасылар қатыса ала ма?
— Зейнеткерлер кезекке тұра ала ма?
— Табыс пен үй алу мүмкіндігі арасында қандай байланыс бар?
— Астана/Алматы/Шымкентте тіркелмеген адам осы қалалардан үй алу үшін өтінім бере ала ма?
— Кезекте тұрған азаматтың статусы өзгерсе не істеу керек?
— Кезекте тұрған кісілерге кеңес
Жауаптар
Тұрғын үй кезегіне тұру не береді?
Кезек — жай тізім емес. Кезекке тұрды деген статус мынадай мүмкіндіктер береді:
- Мемлекеттен жалға үй алу (мерзімсіз не сатып алу құқығымен).
- Жеңілдікті ипотека бағдарламаларына қатысу.
- Бастапқы жарнаның бір бөлігін төлеу үшін тұрғын үй сертификатын пайдалану.
Тұрғын үй кезегінде неше жыл тұру қажет?
Орта есеппен ел тұрғындары шамамен 10 жыл кезекте тұрады. Бұл табысы аз және тек үй жалға алғаны үшін ақшалай көмекке (субсидия) не әкімдік беретін әлеуметтік баспанаға мұқтаж адамдарға қатысты.
Кезектегі кісі Отбасы банк ұсынған жеңілдікті ипотекалардың бірін қолданса, мерзім қысқаруы ықтимал. Мұндай бағдарламалар жалға берілетін үйді күтпей-ақ баспаналы болуға мүмкіндік береді.
Тезірек баспаналы болудың жолы бар ма?
10 жыл күтпеу үшін жеңілдікті ипотека арқылы пәтер алуға болады. 2, 5, 7 және 9 %-бен берілетін бірнеше мемлекеттік ипотека бар.
«2-10-20» бағдарламасы (мөлшерлеме 2 %)
Тек мына санаттағы тұрғындар қатыса алады:
— I және II топ мүгедектігі бар азаматтар,
— мүгедек бала бағып отырған отбасылар,
— көпбалалы отбасылар,
— жетім балалар.
Талаптар:
— кезекке тұру;
— соңғы 5 жылда атында үй болмау;
— Отбасы банкте депозит ашып, ақша жинау және үй бағасының 10 %-ы көлемінде бастапқы жарна төлеу;
— тек мемлекет ұсынған үйді алуға болады.
«5-10-20» бағдарламасы (мөлшерлеме 5 %)
Кезекте тұрған азаматтардың бәрі қатыса алады.
Талаптары «2-10-20» бағдарламасына ұқсас. Бастысы — кезекке тұру және Отбасы банктен депозит ашып, ақша жинау.
«Наурыз» бағдарламасы (әлеуметтік осал топтағыларға — 7 % басқаларға — 9 %)
Кезекте тұрған әлеуметтік осал топтағы тұрғындар да (ипотека 7 %-бен беріледі), басқа азаматтар да (мөлшерлеме 9 %) қатыса алады.
Талаптары:
— Соңғы 5 жылда меншігінде үй болмау керек.
— Отбасы банктен депозит ашып, 2 млн теңге жинау/аудару қажет.
— Үміткерлер балл бойынша іріктеледі, сондықтан шотта көбірек ақша болғаны дұрыс.
— Астана, Алматы, Шымкент, облыс орталығы саналатын 17 қаладан үй алуға болады.
Кез келген тұрғын үй, оның ішінде екінші нарықтағы пәтер не жер үйді моноқала және ауылдан таңдауға мүмкіндік бар.
Жаңа жүйе қашан күшіне енеді?
2025 жылдың 24 мамырынан бастап тұрғын үй кезегі толығымен Отбасы банкке табысталады. Өтінім orken.otbasybank.kz арнайы платформасында қабылданады. Kezekte.kz сайты жұмысын тоқтатады.
Жаңа жүйеде не өзгереді:
— Барлық өтінім Тұрғын үймен қамту орталығы арқылы қабылданады.
— Кезек автоматты түрде құрылады.
— Адам факторы мен коррупцияның жолын кеседі.
— Ақпаратты тексеруге мүмкіндік береді, тізім тоқсан сайын жаңарып отырады.
Ескі және жаңа жүйенің айырмашылығы
|
Сипаттамасы |
Ескі жүйе (24.05-ке дейін) |
Жаңа жүйе (24.05-тен кейін) |
|
Кезекті кім жүргізеді |
Әкімдіктер |
Отбасы банк |
|
Өтінім қалай беріледі |
Kezekte.kz сайты не ХҚКО/ |
orken.otbasybank.kz сайты арқылы |
|
Деректің жаңаруы |
Қолмен, кешігуі, қате кетуі мүмкін |
Автоматты, мемлекеттік базамен |
|
Кезекті тексеру |
Үнемі мүмкін бола бермейді |
3 ай сайын |
|
Тұрғын үйді үлестіру |
Кезекке тұрған күн кейде |
Күні мен басымдыққа байланысты: 70/30 |
Жаңадан қосылған ережелер:
- Орталықтандыру. Енді бүкіл ел бойынша бір кезек болады және оны жергілікті әкімдік емес, Отбасы банк басқарады.
- Ақпараттың ашық болуы. Әр үміткер өз статусы мен кезек қалай жылжып жатқанын тексере алады. Өмірде өткен және талапқа сай келмейтін адамдар тізімнен шығарылады.
- Қамту аумағы. Бұрынғыдай әлеуметтік осал топтағылар ғана емес, баспанаға мұқтаж барлық азамат кезекке тұра алады.
Не өзгеріссіз қалады:
— Жеңілдік алатындар категориясы (көпбалалы отбасылар, жетімдер, мүгедектер және т.б.) мен олардың қатысу шарттары.
— Соңғы жылда меншігінде үй болмау керек деген талап.
— Тұрақты тіркелген өңірде ғана бағдарламаға қатысу құқығы.
Қазір кезекте тұрсам, 24 мамырға дейін бірдеңе істеу керек пе?
ЖСН көмегімен Kezekte.kz сайтынан кезекті тексерген жөн. Қазір Қазақстанда кезектегі тұрғындарды тексеру процесі жүріп жатыр.
Kezekte.kz сайтына кіріңіз, содан соң мына қадамдарды жасаңыз: «Тұрғын үй сервистері» — SHANYRAQ белгісі — «Кезектегі нөмірді тексеру». ЖСН жазып, кезекті тексеру керек. ЭЦҚ керек емес.
Кезектен есіміңізді таппасаңыз, дереу әкімдікке хабарласыңыз. Тапсаңыз, бәрі дұрыс. Ештеңе істеудің қажеті жоқ.
24 мамырдан бастап кім кезекке тұра алады?
— Соңғы 5 жылда үйі болмаған, кәмелетке толған Қазақстан азаматтары.
— Қандастар (отанына оралған қазақтар).
— Жетім балалар мен басқа санаттағы адамдардың заңды өкілдері.
Тұрғын үй кезегіне тұру үшін қандай шарттарды орындау қажет?
Соңғы 5 жылда үйі болмағаны маңызды. Не болмаса, үйі (дәл сол қалада) апатты деп танылуы керек.
Өтінім берген қалада/облыста тұрақты тіркелу қажет, ал Астана, Алматы Шымкентте кем дегенде 3 жыл есепте тұруға тиіс.
Қандай құжаттар керек?
Orken.otbasybank.kz порталында мыналар керек:
— ЭЦҚ көмегімен авторлану.
— Әлеуметтік осал топ категориясын көрсету (бар болса).
— Дерек өңдеуге келісім беретініңізді растап қол қою.
— Техникалық қорытындыны жүктеу (үй апатты деп танылса).
Жүйе деректің шынайылығын автоматты түрде тексереді.
Кімнің өтініші қабылданбайды?
Мынадай себептермен кезекке тұра алмауыңыз мүмкін:
— Үйіңіз бар не соңғы 5 жылда болса.
— Мемлекеттік тұрғын үй, соның ішінде жекешелендірген баспана алсаңыз.
— Апатты үйде, бірақ басқа қалада тұрсаңыз.
— Мемлекеттік бағдарлама арқылы не әкімдіктен жалға үй алсаңыз.
— Жалған мәлімет берсеңіз.
Банк тұрғын үйді қалай үлестіреді?
Үй үлестірген кезде ескерілетін негізгі критерий — кезекке тұрған күн. Бірақ алдымен басымдыққа ие санаттағы кісілер алуы мүмкін, бөлінген объектілердің 70 %-ы соларға беріледі.
Басымдыққа ие категориялар:
— ҰОС ардагерлері,
— жетім балалар,
— көпбалалы отбасылар,
— мүгедектігі бар бала тәрбиелеп отырған отбасылар,
— I және II топ мүгедектері,
— жесірлер/әйелі қайтыс болған ер адамдар.
30 %-ын мына санаттағы тұрғындар алады:
— мемлекеттік қызметкерлер,
— бюджеттік мекемеде жұмыс істейтіндер,
— әскери қызметкерлер,
— қандастар,
— ауыр сырқатқа шалдыққан адамдар.
Толық емес отбасылар қатыса ала ма?
Заң бойынша толық емес отбасы — әлеуметтік осал категория. Сол үшін иә, қатысса болады. Баланың да, әкесінің/анасының да меншігінде үй болмаса, кезекке тұрып:
— жалға үй алуға;
— жеңілдікті ипотека (мөлшерлемесі 5 %) рәсімдеуге құқылы. Бастапқы жарнасын төлеу үшін тұрғын үй сертификатын пайдалана алады.
Зейнеткерлер кезекке тұра ала ма?
Жас бойынша шектеу жоқ, оның үстіне зейнеткерлер де әлеуметтік осал топқа кіреді. Бастысы, соңғы 5 жылда баспанасы болмау керек.
Табыс пен үй алу мүмкіндігі арасында қандай байланыс бар?
Табыс мөлшері кезектегі кісі қандай қолдауды қажет ететінін анықтауға көмектеседі:
- Табыс отбасындағы адам басына шаққанда бір ең төменгі күнкөріс минимумынан (2025 жылы 46 228 теңге) аз болса:
→ жалға пәтер алу үшін субсидия берілуі мүмкін,
→ әкімдік көмегімен үйді жалға алса болады. - Табыс 1 күнкөріс минимумынан жоғары болса:
→ 2, 5, 7, 9 %-бен жеңілдікті ипотека рәсімдей алады.
Астана/Алматы/Шымкентте тіркелмеген адам осы қалалардан үй алу үшін өтінім бере ала ма?
Жоқ. Тұрғын үй кезегіне тұру үшін нақты бір қалада/облыста тұрақты тіркелу қажет. Тек сол өңірден ғана пәтер таңдауға рұқсат беріледі.
Алматы, Астана, Шымкенттен үй алғыңыз келсе, кем дегенде 3 жыл сонда есепте тұруыңыз керек. Басқа өңірлерде тіркеу мерзімі маңызды емес.
Кезекте тұрған азаматтың статусы өзгерсе не істеу керек?
— Мүгедектік статусы күшін жойса, үміткер кезектен де шығып қалады.
Тәуелсіз сараптамадан өтіп, мәселені сот арқылы шешуге болады.
— Толық емес отбасы өкілі шаңырақ көтерсе, статус күшін жояды. Бірақ үйі болмаса, ол әлеуметтік осал топқа кіретінін негізге ала отырып тағы өтінім бере алады.
Кезекте тұрған кісілерге кеңес
- 24 мамырға дейін kezekte.kz сайтынан (SHANYRAQ бөлімі) тізімде бар-жоғыңызды тексеріңіз. Одан кейін Отбасы банк арқылы тексересіз orken.otbasybank.kz.
- Отбасы банктен депозит ашыңыз. Бұл жеңілдікті бағдарламаға қатысушылар үшін міндетті шарт саналады.
- ЭЦҚ алғаныңызға және қажет өңірде тіркелгеніңізге көз жеткізіңіз.
- Жүйеден статусыңызды бақылап, жағдай өзгерсе деректі жаңартыңыз.
Түйін
Жаңа жүйе тұрғын үй кезегін ашық әрі әділ етеді. Бірақ тізімге ену ғана емес, белсенді болу да маңызды:
— Отбасы банктен депозит ашу,
— бағдарламаларға қатысу,
— статусты бақылап, дер кезінде өтінім беру.
Бұл күту уақытын кәдімгідей қысқартып, тезірек баспаналы болуға көмектеседі.